Almanya Sözlüğü
Almancasını bilsen bile bağlamda ne anlama geldiğini çözmek zor olan kavramlar. Her maddede ne olduğu, neden önemli olduğu ve sık yapılan hatalar.
130 kavram
Muayenehanelerin kapalı olduğu saatlerde acil olmayan ama bekleyemeyecek sağlık sorunları için aranan ücretsiz numara. Hayati tehlikede ise 112'yi ara.
Evlat edinmek isteyen kişilerin başvurduğu, uygunluk değerlendirmesini yapan ve çocuklar için uygun aileyi arayan birim. Berlin'de 12 semtin hepsi için Senatsverwaltung'un birimi çalışıyor. Caritas ve Diakonie'nin ortak birimi Adoptionsdienst Berlin de bu görevi yapıyor.
Dikkat: Önce bir bilgilendirme toplantısına ya da ilk görüşmeye katıl. Bu görüşme seni hiçbir şeye bağlamıyor.
İşsizlik parası (Arbeitslosengeld), iş arama desteği ve eğitim desteği (Bildungsgutschein) veren kurum.
Dikkat: İşinin biteceğini öğrenir öğrenmez kendini iş arayan olarak kaydettir: Bitişe 3 aydan fazla varsa en geç 3 ay önce, daha az varsa 3 gün içinde. Geç kalırsan ödemelerde kesinti olabilir.
Yurt dışında aldığın diplomanın veya mesleki yeterliliğin Almanya'da tanınması. Doktorluk, öğretmenlik, hemşirelik gibi düzenlenmiş mesleklerde çalışmak için şarttır.
Dikkat: Ücretsiz danışmanlık veren Anerkennungsberatung merkezleri var. Hangi kurumun yetkili olduğunu oradan öğrenebilirsin.
Yeni bir eve taşındıktan sonra adresini Bürgeramt'a kaydettirmen. Almanya'da yasal bir zorunluluk; taşındıktan sonra 14 gün içinde yapılmalı. Kayıttan sonra Meldebescheinigung alırsın ve Steuer-ID'n posta ile gelir. Banka hesabı, iş sözleşmesi, oturum işlemleri ve daha birçok şey bu kayda dayanır.
Dikkat: Ev içinde taşınırsan Ummeldung, Almanya'dan ayrılırsan Abmeldung yapman gerekir. Ev sahibinden Wohnungsgeberbestätigung almadan randevuya gitme.
İş arama, işyeri, ev kiralama gibi alanlarda cinsiyet, köken, din, engellilik ya da yaş nedeniyle ayrımcılığa uğradığını düşünenlere danışmanlık veren federal kurum.
Dikkat: Bu konuda hak iddia etme süreleri kısa olabilir (örneğin iş başvurusunda 2 ay); erken harekete geç.
Bir ülkede düzenlenmiş resmi belgenin başka ülkede geçerli sayılması için konulan onay. Türkiye'den gelen belgelerde apostil Türkiye'de alınır.
Dikkat: Hangi belgede apostil ve tercüme istendiğini ilgili daireye önceden sor.
Daha önce belirli bir süre sigortalı çalışmış kişilere Agentur für Arbeit'ın ödediği, maaşa bağlı işsizlik parası. Gelire bağlı değildir.
İşverenle yaptığın yazılı sözleşme. Maaş, çalışma saatleri, izin günleri, deneme süresi ve fesih süreleri burada yazar.
İş bittiğinde işverenin vermek zorunda olduğu yazılı belge. Kendine özgü bir dili vardır: kulağa olumlu gelen bazı ifadeler aslında vasat bir değerlendirme anlamına gelir.
Dikkat: Belgeyi teslim aldığında dikkatle oku; hatalı ya da haksız ifadelerin düzeltilmesini isteyebilirsin.
Almanya'da kalmana izin veren belgenin genel adı. Genellikle kart şeklindedir (eAT). Üzerinde hangi amaçla (iş, aile, eğitim) verildiği ve çalışma izni olup olmadığı yazar.
İşveren ve çalışanın iş ilişkisini anlaşarak bitirmesi. İşveren bazen işten çıkarma yerine bunu önerir.
Dikkat: İmzalarsan işsizlik parası için bekleme süresi (Sperrzeit) uygulanabilir. İmzalamadan önce danışmanlık al, düşünmek için süre iste.
Okul ve işyerinde birlikte yürüyen, genellikle 2–3,5 yıl süren mesleki eğitim. Eğitim süresince maaş alınır. Almanya'da üniversite diploması gerektirmeyen birçok meslek bu yolla edinilir.
Dikkat: Yetişkinler ve çocuklu kadınlar için yarı zamanlı Ausbildung (Teilzeitausbildung) imkanı var.
Oturum izinleriyle ilgilenen daire. Berlin'de adı Landesamt für Einwanderung (LEA). Oturum uzatma, aile birleşimi, iş izni gibi işlemler buradan yürür.
Dikkat: Oturum kartının bitiş tarihinden aylar önce uzatma işlemlerini başlat.
Almanya'da mahkemece yetkilendirilmiş tercümanın yaptığı, onaylı çeviri. Doğum ve evlilik belgesi, diploma gibi Türkçe belgeler için daireler genellikle bunu ister.
Doktorun ya da kliniğin hazırladığı, yapılacak tedaviyi ve tahmini maliyetini gösteren plan. Tüp bebek tedavisinde yasal sigorta, tedaviye başlamadan önce bu planı onaylamak zorunda. Onaylanan planın %50'sini ödüyor.
Dikkat: Plan onaylanmadan tedaviye başlama. Aksi halde masrafları sigortadan alamayabilirsin.
Göç, aile, iş, borç, şiddet gibi konularda genellikle ücretsiz ve gizli danışmanlık veren merkezler. Birçoğu Türkçe ya da başka dillerde de hizmet verir.
Dikkat: Resmi bir karar ya da sözleşme öncesi danışmanlık almak, sonradan düzeltmeye çalışmaktan çok daha kolaydır.
Entegrasyon kursuna katılma hakkın olduğunu gösteren belge. Ausländerbehörde ya da BAMF'tan alınır. Bununla bir kurs yerine kaydolursun.
Bir dairenin senin hakkında verdiği bağlayıcı karar: vergi, Kindergeld, Elterngeld, oturum, sosyal yardım vb. Bescheid'in tarihinden itibaren itiraz süresi işlemeye başlar.
Dikkat: Mektubu açtığın gün değil, ulaştığı gün önemli. Zarfı ve tarihleri sakla.
Kita, Tagespflege ya da Hort ile imzalanan sözleşme. Bakım saatlerini, kapanış günlerini, ek ücretleri ve sözleşmenin nasıl sona erdiğini içerir. Kita-Gutschein olmadan Kita ile sözleşme imzalanamıyor.
Dikkat: İmzalamadan önce yıllık kapanış günü sayısını ve ek ücretleri kontrol et.
Agentur für Arbeit ya da Jobcenter'in, iş bulmanı kolaylaştıracak bir eğitimin masrafını karşılamak için verdiği belge. Sadece onaylı (AZAV) kurslarda geçerlidir.
Yükseköğrenim mezunu ve belirli bir maaş sınırının üzerinde çalışanlara verilen oturum izni. Süresiz oturuma daha hızlı geçiş ve aile birleşiminde kolaylıklar sağlar.
Dikkat: Maaş sınırı her yıl güncellenir; güncel tutarı resmi kaynaktan kontrol et.
İş görüşmelerinde ve sözleşmelerde konuşulan maaş genellikle yıllık brüttür. Netten vergi ve sosyal sigorta kesintileri sonrasında eline geçen tutardır; kesinti oranı Steuerklasse'ye göre değişir.
Adres kaydı, kimlik ve pasaport işleri, bazı belgeler için gidilen yerel daire. Berlin'de hangi Bürgeramt'a gittiğin fark etmez; boş randevu hangisindeyse oraya gidebilirsin.
Düşük gelirli ailelerin çocuklarına okul malzemesi, okul gezileri, ders desteği, okul ve Kita yemeği, spor ve kültür etkinlikleri için verilen destek. Grundsicherungsgeld, Wohngeld ya da Kinderzuschlag alan aileler yararlanabiliyor.
Dikkat: Hangi kuruma başvuracağın aldığın desteğe göre değişiyor. Destek aldığın kuruma sor.
Çocuğun Kita'ya ya da Tagespflege'ye kademeli olarak alıştırıldığı, genellikle 2–4 hafta süren dönem. Berlin'deki Kita'ların çoğu "Berliner Modell"i uyguluyor: İlk günlerde ebeveyn çocukla birlikte kalıyor, sonra ayrılık süreleri giderek uzuyor. Bu süre boyunca ebeveynin ulaşılabilir olması gerekiyor.
Dikkat: İşe dönüş tarihini Kita başlangıcından en az 3–4 hafta sonrasına planla.
Gönderildiğini ya da teslim edildiğini kanıtlayabildiğin posta. Fesih, itiraz gibi önemli yazılar için kullanılır. Einschreiben Einwurf posta kutusuna atıldığını, Einschreiben mit Rückschein teslim alındığını belgeler.
Hem çocuğun ilkokula başlama sürecini hem de ilk okul gününden önce yapılan törenle kutlamayı ifade eder. Tören genellikle derslerin başlamasından önceki cumartesi yapılıyor. Kısa bir programdan sonra çocuklar ilk kez sınıflarına gidiyor, birçok aile ardından küçük bir kutlama yapıyor.
Berlin'de her adres bir ilkokulun kayıt bölgesine bağlı. Okul kaydı önce bu okula yapılıyor. Başka bir okul istiyorsan başvurunu da aynı gün bu okula veriyorsun. İstediğin okul, kendi bölgesindeki çocukları yerleştirdikten sonra yer kalırsa seni kabul edebiliyor.
Dikkat: Özel okul düşünüyorsan bile kendi bölgendeki okula kayıt yaptırman zorunlu.
Okula başlamadan önce yapılan zorunlu ve ücretsiz muayene. Okul kaydından sonra Gesundheitsamt'ın çocuk sağlığı birimi posta ile randevu gönderiyor. Görme, işitme, gelişim, konuşma ve aşılar kontrol ediliyor. Muayene çocuğun okula alınıp alınmayacağına karar vermiyor; doktor okul için bir öneri yazıyor.
Dikkat: Aşı kartını, U-Heft'i ve Kita'dan aldığın dil değerlendirmesini yanında götür.
Ailelerin bir dernek olarak birlikte yönettiği, genellikle küçük Kita'lar. Diğer Kita'lar gibi Gutschein'la ücretsiz, ama ebeveynlerden yemek, temizlik, tamir ya da yönetim gibi düzenli görevler üstlenmeleri bekleniyor. Boş yerler genellikle DaKS (Dachverband Berliner Kinder- und Schülerläden) sitesinde ilan ediliyor.
Dikkat: Başvurmadan önce senden ayda kaç saat görev beklendiğini sor.
Doğumdan sonra çocuğuna bakmak için daha az çalışan ya da hiç çalışmayan ebeveynlere verilen, önceki gelire bağlı ödeme. Elterngeldstelle'ye başvurulur. Basis ve Plus gibi farklı modeller vardır.
Dikkat: Geriye dönük sadece 3 ay ödenir; doğumdan sonra başvuruyu geciktirme.
Her sınıfın velileri tarafından seçilen temsilci. Okul ile veliler arasındaki iletişimi kolaylaştırır, veli toplantılarını organize eder ve okul kurullarında velileri temsil eder. Kita'larda da benzer bir görev var.
Dikkat: Okuldan gelen bir mesajı anlamadıysan sınıfın veli temsilcisine sorabilirsin. Kendin de aday olabilirsin.
Çocuk bakımı için işten alınan izin. Her ebeveyn, her çocuk için 3 yıla kadar alabilir. Bu sürede iş sözleşmen devam eder ve işten çıkarılmaya karşı korunursun. Ücretsizdir; gelir kaybını Elterngeld kısmen karşılar.
Dikkat: İşverene en geç 7 hafta önceden yazılı bildirmelisin.
1991'den beri yürürlükte olan ve Almanya'da tüp bebek tedavisinde nelerin yapılabileceğini belirleyen kanun. Bu kanuna göre Almanya'da yumurta bağışı ve taşıyıcı annelik yasak. Sperm bağışı ise serbest. Yumurta bağışının serbest bırakılması 2026'da yeniden tartışılıyor, ama henüz bir yasa değişikliği yok.
Rahim içini döşeyen dokuya benzeyen bir dokunun rahim dışında büyüdüğü kronik hastalık. Doğurganlık çağındaki her 10 kadından 1–2'sini etkiliyor. Ağrı kesicilere rağmen geçmeyen regl ağrısı tipik bir belirti. Teşhis bazen yıllar sürebiliyor, bu yüzden erken fark etmek önemli.
Dikkat: Kadın doğum uzmanın şüphelenirse seni bir endometriozis merkezine (Endometriosezentrum) sevk edebilir. Berlin'de Charité'nin merkezi var.
Berlin'de Kita ücretsiz, ama öğle yemeği için aylık bir yemek payı ödeniyor (2026'da aylık 23 €). Grundsicherungsgeld, Wohngeld ya da Kinderzuschlag alan aileler BuT üzerinden bu ücretten muaf.
Staatliche Europa-Schule Berlin (SESB). Derslerin Almanca ve bir partner dilde (örneğin Türkçe) birlikte verildiği iki dilli devlet okulu. Kayıt bölgesine göre değil, başvuruyla girilir. Çocuğun iki dili de belirli bir seviyede bilmesi bekleniyor.
Dikkat: Yer sayısı az. Başvuru tarihlerini ve dil değerlendirmesini okul kaydından önce araştır.
Asliye mahkemesine (Amtsgericht) bağlı, aile hukukuyla ilgilenen mahkeme. Boşanma, velayet, çocukla görüşme hakkı, nafaka ve evlat edinme gibi konularda karar veriyor.
Dikkat: Aile mahkemesi süreçlerinde Jugendamt'tan ücretsiz danışmanlık alabilirsin. Masrafları karşılayamıyorsan devlet desteği için başvurabilirsin.
Almanya'da yaşayan bir kişinin eşini ya da çocuklarını yanına getirmesi. Bu yolla gelen kişinin oturumu başlangıçta eşinin oturumuna bağlıdır.
Dikkat: Aile birleşimiyle gelen eşler de çalışma ve entegrasyon kursu haklarına sahip olabilir. Evlilik bozulursa belirli şartlarla bağımsız oturum hakkı doğabilir; danışmanlık almak önemli.
Berlin'deki semt belediyelerinde Kita-Gutschein ve Elterngeld gibi aile hizmetleriyle ilgili bilgi alabileceğin ve başvurularını teslim edebileceğin büro. Genellikle Jugendamt'a bağlı.
Dikkat: Çoğu büroda randevuyla çalışılıyor. Gitmeden önce semtinin sitesinden açılış saatlerini kontrol et.
Oturum uzatma başvurun karara bağlanmadan mevcut iznin dolarsa verilen belge. Karar çıkana kadar yasal olarak kalmaya devam ettiğini gösterir.
Dikkat: Başvurunu iznin bitmeden yapman çok önemli. Süre dolduktan sonra yapılan başvuruda bu koruma olmayabilir.
Vergi işlerinden sorumlu daire. Beyanname, vergi iadesi, serbest çalışma kaydı buradan yürür.
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı. Almanya'da sevk (Überweisung) olmadan doğrudan randevu alabiliyorsun. Rutin kontroller, kanser taramaları, doğum kontrolü, hamilelik takibi ve HPV aşısı gibi konularda ilk adres. Kısaca "Gyn" ya da "Gynäkologin" da deniyor.
Dikkat: Türkçe bilen bir kadın doğum uzmanı arıyorsan Doctolib'de dil filtresini kullanabilirsin.
Şiddetten kaçan kadınlara ve çocuklarına güvenli barınma sunan yer. Adresleri gizlidir. Yer bulmak için yardım hattı veya danışma merkezleriyle iletişime geçilir.
Resmi yazılarda en önemli kelimelerden biri. Bir belge gönderme, ödeme ya da itiraz için verilen süreyi gösterir. Süre kaçarsa hakkını kaybedebilirsin.
Dikkat: Fristverlängerung (süre uzatımı) isteyebilirsin; bunu süre dolmadan, yazılı olarak yap.
Her semtte bulunan belediye sağlık dairesi. Okul öncesi sağlık muayenesi, aşı danışmanlığı, bulaşıcı hastalıklar ve cinsel sağlık gibi konularla ilgilenir. Hizmetlerinin çoğu ücretsiz. Bazıları, örneğin cinsel sağlık merkezleri (Zentren für sexuelle Gesundheit und Familienplanung), sigortası olmayan kişilere de açık.
Şiddet uygulayan kişinin eve, işyerine veya sana yaklaşmasının yasaklanmasını ve ortak evin sana bırakılmasını mahkemeden talep edebilmeni sağlayan yasa.
Dikkat: Danışma merkezleri başvuru sürecinde ücretsiz destek verir.
Berlin'de ilkokul 6 yıl sürer (Almanya'nın çoğu eyaletinde 4 yıl). 30 Eylül'e kadar 6 yaşını dolduran çocuklar o yılın Ağustos ayında okula başlar. Kayıt, adresinin bağlı olduğu okula yapılır.
1 Temmuz 2026'dan itibaren Bürgergeld'in yerini alan sosyal yardım. Jobcenter tarafından ödenir. Daha önce Bürgergeld alanların yeniden başvurması gerekmiyor; ödeme tutarları şimdilik değişmedi. Yeni sistemde yükümlülükler daha sıkı.
Dikkat: Jobcenter'den gelen mektuplara zamanında cevap ver ve randevulara mutlaka git; kaçırılan randevularda kesinti uygulanabilir.
Sağlık sorunlarında ilk başvurulan doktor. Gerekirse uzman doktora sevk eder ve tedavi geçmişini takip eder.
Hamilelik, doğum ve doğum sonrası dönemde anneye destek veren sağlık profesyoneli. Doğum sonrası ev ziyaretleri dahil masrafları sağlık sigortası karşılar.
Dikkat: Özellikle büyük şehirlerde ebe bulmak zor; hamileliğin başında aramaya başla.
116 016 numaralı ücretsiz, anonim ve 7/24 açık yardım hattı. Türkçe dahil birçok dilde danışmanlık verir. Şiddete uğrayan kadınlar, yakınları ve onlara destek olmak isteyenler arayabilir.
İlkokullarda dersten sonra ve okul tatillerinde verilen bakım. Berlin'deki resmi adı eFöB (ergänzende Förderung und Betreuung). 1–3. sınıflarda 07:30–16:00 arası bakım ücretsiz ve belge gerektirmiyor. Daha uzun saatler ve 4. sınıftan sonrası için başvuru gerekiyor. Başvuru okul üzerinden Jugendamt'a gidiyor.
Dikkat: Başvurunu okul kaydı sırasında ver. İşlem 6–10 hafta sürebiliyor.
Individuelle Gesundheitsleistungen: Yasal sigortanın karşılamadığı, muayenehanede kendi cebinden ödediğin ek sağlık hizmetleri. Örneğin bazı ultrason ve hormon testleri. Doktorun yapmadan önce sana fiyatı söylemek ve yazılı bir sözleşme imzalatmak zorunda.
Dikkat: IGeL teklif edildiğinde hemen karar vermek zorunda değilsin. Gerçekten gerekli olup olmadığını sor ve düşünmek için zaman iste.
Yapılan bütün aşıların kaydedildiği sarı defter. Çocuklar için Kita'ya başlarken kızamık aşısı kanıtı olarak, okul öncesi sağlık muayenesinde ve doktor değiştirirken isteniyor. Yetişkinler de kendi aşı kartlarını saklamalı.
Dikkat: Türkiye'de yapılan aşıların kayıtlarını da yanında getir. Doktorundan bunları Impfpass'ine işlemesini isteyebilirsin.
Ödenmemiş borçları tahsil etmeye çalışan şirketler. Mektupları genellikle korkutucu bir dille yazılır.
Dikkat: Önce borcun gerçekten var olup olmadığını kontrol et. Sahte Inkasso mektupları da dolaşıyor. Verbraucherzentrale (tüketici danışma merkezi) bu konuda yardımcı olur.
BAMF'ın desteklediği, Almanca dersi ve Almanya hakkında bilgi veren oryantasyon bölümünden oluşan kurs. Bazı kişiler için zorunlu, bazıları için gönüllüdür. Kurs ücretinin büyük kısmı devlet tarafından karşılanır.
Dikkat: Küçük çocuğu olanlar için çocuk bakımı sunan kurslar ve sadece kadınlara yönelik kurslar var. Katılım hakkını göstermek için Berechtigungsschein gerekir.
Geçimini sağlayamayan, çalışabilir durumdaki kişilere ve ailelerine Grundsicherungsgeld ödeyen ve iş arama sürecini yöneten kurum.
Çocuk ve ailelerle ilgili birçok hizmetin yürütüldüğü daire: Kita-Gutschein, babalığın tanınması, nafaka avansı, aile danışmanlığı. Sadece kriz durumlarında değil, günlük işlerde de başvurulan bir yerdir.
Sadece evin kirası; ısınma, su, çöp gibi giderler dahil değil. İlanlarda en çok görülen rakamdır ama ödeyeceğin toplam tutar daha yüksek olur.
Kira sözleşmesinde ödenen güvence parası. Yasal üst sınır 3 aylık Kaltmiete. Üç eşit taksitte ödeme hakkın var. Ev sahibi bu parayı kendi parasından ayrı tutmak zorunda.
Çocuğu olan ailelere gelirden bağımsız ödenen aylık destek. Familienkasse'ye başvurulur. Çocuğun Steuer-ID'si gerekir.
Dikkat: Geriye dönük en fazla 6 ay ödenir. Tutar periyodik olarak güncellenir; güncel rakamı Familienkasse'den kontrol et.
Çocuğun hastalandığında ona bakmak için işten alınan izin. Doktordan belge alınır; o günlerin gelirini devlet sigortasında Krankenkasse Kinderkrankengeld olarak öder.
Dikkat: Yıllık gün sayısı yasayla belirlenir ve değişebilir; güncel sayıyı Krankenkasse'ne sor.
Tüp bebek (IVF, ICSI) ve inseminasyon gibi tedavilerin yapıldığı uzman klinik. "Kinderwunsch" kelimesi çocuk sahibi olma isteği anlamına geliyor. Kadın doğum uzmanın gerekirse seni bir Kinderwunschzentrum'a sevk ediyor.
Dikkat: İlk görüşmede başarı oranlarını, maliyetleri ve bekleme sürelerini sor. Birden fazla merkezle görüşebilirsin.
Kendi geçimini sağlayan, ama geliri çocuklarının ihtiyaçlarına yetmeyen ailelere Kindergeld'e ek olarak ödenen aylık destek. Familienkasse'ye başvurulur. Kinderzuschlag alan aileler BuT desteğinden de yararlanabilir.
Dikkat: Hakkın olup olmadığını Familienkasse'nin online KiZ-Lotse aracıyla birkaç dakikada kontrol edebilirsin.
Kayıtlı olduğun bazı dini topluluklar için devletin maaşından kestiği vergi. Anmeldung sırasında verdiğin din bilgisine göre uygulanır.
Dikkat: Formda ne yazdığını kontrol et; kayıtlı olmadığın bir topluluk yanlışlıkla işaretlenirse düzeltme isteyebilirsin.
Kindertagesstätte'nin kısaltması. 1 yaşından itibaren çocukların gittiği gündüz bakım yeri. Berlin'de Kita ücretsiz, sadece yemek katkısı ödenir. 1 yaşını dolduran her çocuğun yasal olarak Kita yeri hakkı vardır.
Dikkat: Yer bulmak zor olabilir; erkenden birçok Kita'ya kaydol ve bekleme listelerini takip et.
Berlin'de çocuğun Kita'ya gidebilmesi için Jugendamt'tan alınan belge. Çocuğun ne kadar süre bakım hakkı olduğunu gösterir. Kita sözleşmesi için gerekir.
Dikkat: Başvuruyu planlanan başlangıçtan birkaç ay önce yap.
35 yaşından itibaren yapılan rahim ağzı kanseri taraması. Tek bir sürüntü örneği alınıyor ve hem hücre değişikliklerine (Pap-Test) hem de HPV'ye bakılıyor. Yasal sigorta üç yılda bir karşılıyor. Sonuçta küçük bir bulgu varsa test bir yıl sonra tekrarlanıyor.
Dikkat: HPV aşısı olmuş olsan bile taramalara devam et. Aşı bütün kanser yapan HPV türlerini kapsamıyor.
Bir hizmet başlamadan önce yazılı olarak verilen tahmini maliyet. Tüp bebek tedavisi, diş tedavisi ya da tamir işleri gibi birçok alanda istenebiliyor. Sigortaya ya da destek programlarına başvururken de gerekebiliyor.
Dikkat: Her zaman yazılı iste. Sözlü verilen fiyatı sonradan kanıtlamak zor.
Almanya'da sağlık sigortası zorunlu. Çoğu kişi devlet sigortasında (gesetzlich, GKV) olur; belirli gelir sınırının üzerindekiler ve serbest çalışanlar özel sigortayı (privat, PKV) seçebilir. Devlet sigortasında, çalışmayan eş ve çocuklar ücretsiz aile sigortasına (Familienversicherung) dahil olabilir.
Dikkat: Özel sigortaya geçmeden önce iyi düşün; geri dönmek her zaman mümkün değil.
Hastalandığında işverene yaptığın bildirim. İşverene ilk gün, işe başlamadan haber vermelisin. Doktorun verdiği Arbeitsunfähigkeitsbescheinigung (AU) artık elektronik olarak iletilir; işveren onu sistemden alır. Yasal olarak genellikle 4. günden itibaren rapor gerekir ama sözleşmen daha erken isteyebilir.
Bir sözleşmeyi bitirmek. İş sözleşmesinde hem işveren (işten çıkarma) hem çalışan (istifa) için kullanılır. İş sözleşmesinin feshi ıslak imzalı ve yazılı olmalı; e-posta veya mesajla yapılan fesih geçersizdir.
Dikkat: İşten çıkarıldıysan itiraz için mahkemeye başvuru süresi sadece 3 hafta (Kündigungsschutzklage). Ayrıca Agentur für Arbeit'a hemen bildirim yapmalısın.
Fesih ile sözleşmenin gerçekten bittiği tarih arasındaki süre. Sözleşmede yazar; yasal en kısa süre 4 haftadır, işverenin uyması gereken süre kıdemle uzar.
İşverenin yıl sonunda verdiği, o yıl ne kazandığını ve ne kadar vergi kesildiğini gösteren belge. Beyanname için gerekir.
Ödenmemiş bir fatura için gönderilen hatırlatma. Genellikle birkaç Mahnung'dan sonra iş Inkasso'ya devredilir ve ek masraflar eklenir.
Dikkat: Haksız olduğunu düşündüğün bir Mahnung'a yazılı itiraz et, görmezden gelme.
Anmeldung yaptığında aldığın, adresini gösteren resmi belge. Banka, işveren, okul ve daireler sıklıkla ister. Kaybedersen Bürgeramt'tan yenisini alabilirsin.
Üyelerine kira hukuku konusunda uzman avukatlarla danışmanlık veren dernek. Kira artışı, yan gider faturası, kira indirimi ve depozito iadesi gibi konularda destek veriyor; üyeliğe genellikle bir hukuki koruma sigortası (Rechtsschutz) dahil. Berlin'deki en büyüğü Berliner Mieterverein; 2026'da yıllık aidatı 132 €, düşük gelirliler için 78 €.
Dikkat: Sorun çıkmadan önce üye ol. Hukuki koruma sigortası 3 aylık bekleme süresinden sonra başlıyor ve bu süre içinde başlayan sorunları kapsamıyor.
Evde kullanımı etkileyen bir arıza ya da kusur varsa (örneğin çalışmayan kalorifer, nem, küf), kusur giderilene kadar kirayı azaltma hakkı. Önce ev sahibine kusuru yazılı olarak bildirmen gerekiyor. İndirimin oranı kusurun ciddiyetine göre değişiyor.
Dikkat: Kirayı kendi başına düşürmeden önce mutlaka danışmanlık al. Çok fazla indirim yaparsan borçlu duruma düşüp fesih riskiyle karşılaşabilirsin. Güvenli yol, kirayı "çekince koyarak" (unter Vorbehalt) tam ödemek.
Yeni bir kira sözleşmesinde kiranın, bölgedeki karşılaştırılabilir kiranın en fazla %10 üzerinde olabileceğini belirleyen kural. Berlin'in tamamında 2029 sonuna kadar geçerli. 2014'ten sonra yapılan yeni binalar ve kapsamlı tadilat görmüş evler bu kuralın dışında.
Dikkat: Kiranın çok yüksek olduğunu düşünüyorsan Senato'nun kira kontrol birimine (Mietpreisprüfstelle) ücretsiz başvurabilirsin.
Bir şehirde benzer evler için ödenen ortalama kiraları (ortsübliche Vergleichsmiete) gösteren resmi tablo. Kira artışlarının ve yeni sözleşmelerde kira freninin hesaplanmasında temel alınıyor. Berlin'in güncel kira endeksi 28 Mayıs 2026'dan beri geçerli.
Dikkat: Kira artışı aldıysan, artışın kira endeksine uygun olup olmadığını Mieterverein'e ya da semtindeki ücretsiz kira danışmanlığına kontrol ettir.
Kiracı ile ev sahibi arasındaki sözleşme. Unbefristet süresiz, befristet süreli demek. Kiracı olarak süresiz sözleşmeyi genelde 3 ay önceden yazılı fesih ile bitirebilirsin.
Dikkat: İmzalamadan önce kira artış maddelerine (Staffelmiete, Indexmiete) bak.
Aylık kazancın belirli bir sınırı geçmediği iş türü. Çalışana vergi ve sigorta kesintisi neredeyse yoktur ama sağlık sigortası sağlamaz.
Dikkat: Sınır tutarı asgari ücretle birlikte değişir; güncel rakamı resmi kaynaktan kontrol et.
Çalışan hamile kadınları koruyan yasal düzenleme. Doğumdan 6 hafta önce ve 8 hafta sonra çalışma yasağı vardır (erken veya çoğul doğumda 12 hafta). Hamilelik boyunca ve doğumdan sonraki 4 ay işten çıkarılma yasağı uygulanır.
Dikkat: Hamileliğini işverene bildirdiğinde bu korumalar devreye girer. Bu süredeki gelirin Krankenkasse ve işveren tarafından karşılanır.
Isınma, su, çöp, bina temizliği, bina sigortası gibi giderler için her ay ödenen avans. Yıl sonunda gerçek tutarla karşılaştırılır.
Ev sahibinin yılda bir gönderdiği, ödediğin avansla gerçek giderleri karşılaştıran hesap. Sonucunda para iadesi alabilir ya da ek ödeme (Nachzahlung) yapman gerekebilir. Ev sahibi bu hesabı, hesap döneminin bitiminden sonraki 12 ay içinde göndermelidir.
Dikkat: Hesabı kontrol etme ve belgeleri görme hakkın var. Emin değilsen bir kiracı derneğine danış.
Evli olmayan ebeveynlerde, ortak velayet beyanı (Sorgeerklärung) verilmediğini gösteren belge. Böylece velayetin sadece annede olduğu kanıtlanıyor. Jugendamt'tan alınıyor. Kita-Gutschein, okul kaydı ve Hort başvurusu gibi işlemlerde, tek imza yeterli olsun diye isteniyor.
Süre sınırı olmayan oturum izni. Şartları oturum türüne göre değişir; genelde belirli bir süre Almanya'da yaşamış olmak, geçimini sağlamak ve dil şartı aranır.
Rahim ağzından alınan hücrelerde kanser öncesi değişikliklere bakılan tarama testi. Muayene sırasında kısa sürede yapılıyor. Yasal sigorta 20–34 yaş arasında yılda bir kez karşılıyor. 35 yaşından sonra HPV testiyle birlikte üç yılda bir yapılıyor (Ko-Test).
Kendi ailesiyle yaşayamayan bir çocuğa, bir süreliğine ya da uzun yıllar boyunca evini açan aile. Evlat edinmeden farklı olarak çocuğun biyolojik ailesiyle hukuki bağı devam ediyor. Koruyucu aileler Jugendamt'tan destek ve danışmanlık alıyor.
Dikkat: Koruyucu aile olmak için semtindeki Jugendamt'ın koruyucu aile birimine (Pflegekinderdienst) başvurabilirsin.
PMS (Prämenstruelles Syndrom): Reglden önceki günlerde görülen gerginlik, ruh hali dalgalanmaları, şişkinlik gibi belirtiler; regl başlayınca geçiyor. PMDS (Prämenstruelle Dysphorische Störung): Ruh halini çok ciddi etkileyen, ağır bir biçimi. PMDS biyolojik bir durum ve tedavi edilebiliyor.
Dikkat: Teşhis için 2–3 ay boyunca belirtilerini not edip kadın doğum uzmanına götür.
İşin başındaki en fazla 6 aylık süre. Bu dönemde iki taraf da sözleşmeyi genellikle 2 hafta önceden bildirerek bitirebilir.
Resmi kararların sonunda yer alan bölüm: Bu karara nasıl, nereye ve ne kadar süre içinde itiraz edebileceğini anlatır. Bu bölüm eksik ya da hatalıysa itiraz süresi genellikle 1 yıla uzar.
Mahkemeye gitmen gerektiğinde avukat ve dava masraflarını karşılayan sigorta. Ayrıca yapılabiliyor ya da Mieterverein gibi derneklerin üyeliğine dahil olabiliyor. Genellikle bir bekleme süresi var ve sadece bu süreden sonra ortaya çıkan sorunları kapsıyor.
Dikkat: Sorun çıkmadan önce sigortalı ol. Bekleme süresi içinde ya da öncesinde başlayan sorunlar kapsanmıyor.
Kamu yayıncılığı için her hanenin ödediği zorunlu aylık katkı. Televizyonun olup olmaması önemli değil. Hane başına bir kez ödenir; ev arkadaşlarından biri ödüyorsa diğerleri ödemez.
Dikkat: Bazı sosyal yardım alanlar muafiyet başvurusu yapabilir. Mektupları görmezden gelme; ödenmeyen borç birikir.
Kişilerin ödeme geçmişini tutan özel bir şirket. Ev sahipleri, bankalar ve telefon şirketleri sıklıkla Schufa belgesi ister. Ödenmemiş faturalar ve borçlar puanını düşürür.
Dikkat: Kendi Schufa bilgilerini yılda en az bir kez ücretsiz isteyebilirsin (Datenkopie). Ücretli ürünlere yönlendirilmen gerekmez.
Her semtin belediyesinde (Bezirksamt) okul kayıtları, kayıt bölgeleri ve okul yerleriyle ilgilenen daire. Bazı semtlerde adı Schul- und Sportamt.
Dikkat: Adresinin hangi ilkokula bağlı olduğunu Schulamt'ın sokak listesinden öğrenebilirsin.
Eyaletin okullardan sorumlu denetim birimi. Berlin'de her bölgenin kendi okul denetimi var. Okula erken başlama ya da başlamayı erteleme gibi kararları verir. Bir okulla çözemediğin sorunlarda da başvurabileceğin yer.
Okulun ilk gününde çocuklara verilen, içinde küçük hediyeler, kırtasiye ve tatlılar olan büyük karton koni. Almanya'da çocuklar için çok önemli bir gelenek. Kita'da ya da evde birlikte yapılabiliyor, hazır olarak da satılıyor.
Çocukla ilgili önemli kararları verme hakkı. Evli ebeveynlerde ortaktır. Evli olmayan ebeveynlerde başlangıçta anneye aittir; ortak velayet için Jugendamt'ta ya da noterde ortak beyan verilebilir.
Avrupa ortak dil çerçevesine göre seviyeler: A1–A2 başlangıç, B1–B2 orta, C1–C2 ileri. Oturum, vatandaşlık ve iş başvurularında belirli bir seviye istenebilir; bunu sertifikayla göstermen gerekir.
Çoğu kendisi de göç deneyimi yaşamış, bu iş için eğitim almış kadınların ailelere kendi dillerinde ücretsiz rehberlik ettiği Berlin programı. Kita, okul, sağlık ve resmi kurumlarla ilgili konularda bilgi veriyor ve doğru yere yönlendiriyorlar.
Dikkat: Semtindeki projeyi bulmak için "Stadtteilmütter" ve semtinin adıyla arama yapabilirsin. Birçok projede Türkçe bilen mahalle anneleri var.
Evlilik, doğum ve ölüm kayıtlarının yapıldığı daire. Almanya'da doğan çocuğun doğum belgesi (Geburtsurkunde) buradan alınır.
Dikkat: Almanya'da evlenecek yabancılardan genellikle Ehefähigkeitszeugnis (evlenme ehliyet belgesi) istenir.
Her kişiye ömür boyu verilen 11 haneli numara. İlk Anmeldung'dan sonra birkaç hafta içinde posta ile gelir. İşverenin maaşını doğru vergilendirmek için buna ihtiyaç duyar.
Dikkat: Steuernummer ile karıştırma; o, vergi beyannamesi veya serbest çalışma için Finanzamt'ın verdiği ayrı bir numaradır.
Bir yıllık gelir ve giderlerini Finanzamt'a bildirmen. Çoğu çalışan için gönüllüdür ve sıklıkla para iadesiyle sonuçlanır. Bazı durumlarda zorunludur (örneğin III/V kombinasyonu, serbest çalışma, belirli tutarın üzerinde Elterngeld gibi gelirler). ELSTER portalı üzerinden ücretsiz yapılabilir.
Maaşından her ay ne kadar vergi kesileceğini belirleyen sınıf (I'den VI'ya). Bekarlar genelde I, tek ebeveynler II, evliler IV/IV veya III/V kombinasyonundadır. İkinci bir iş için VI uygulanır.
Dikkat: Steuerklasse sadece aylık kesintiyi değiştirir. Doğum, Elterngeld ve işsizlik parası gibi maaşa bağlı ödemeleri de etkileyebilir; değiştirmeden önce araştır.
Ständige Impfkommission: Robert Koch Enstitüsü'ne (RKI) bağlı, Almanya'da hangi aşının kime ve ne zaman yapılacağını öneren bağımsız uzman komisyonu. STIKO'nun önerdiği aşıları yasal sigorta genellikle karşılıyor.
Dikkat: Bir aşının sana önerilip önerilmediğini ve sigortanın ödeyip ödemediğini doktoruna "STIKO-Empfehlung" diye sorabilirsin.
Evli olmayan çiftlerde bir çocuğu önce partnerlerden birinin, sonra da diğerinin ayrıca evlat edinmesi. Evli çiftler ise bir çocuğu yalnızca birlikte evlat edinebiliyor.
Kita, okul, üniversite ya da başka kurumların ziyaretçilere kapılarını açtığı tanıtım günü. Kita ya da okul seçerken mekanı ve çalışanları yakından görmek için iyi bir fırsat.
Kindertagespflege: Eğitim almış bir Tagesmutter ya da Tagesvater'in kendi evinde ya da kiralık bir mekanda en fazla 5 çocuğa baktığı bakım şekli. Kita ile aynı Gutschein'la ve Kita gibi ücretsiz kullanılıyor. Özellikle 3 yaşından küçük çocuklar için iyi bir seçenek.
Dikkat: Kita bulamadıysan Tagespflege de yasal bakım hakkını karşılıyor. Jugendamt'tan semtindeki Tagespflege listesini isteyebilirsin.
Tam zamandan daha az saat çalışmak. Belirli şartlarda (örneğin işyerinde 15'ten fazla çalışan varsa) yarı zamana geçmeyi talep etme hakkın var. Elternzeit sırasında da yarı zamanlı çalışılabilir.
Almanya'da dairelerin, doktorların ve birçok hizmetin işleyişi randevu üzerine kuruludur. Randevusuz gidilen yerler istisnadır. Resmi dairelerde randevu bulmak haftalar sürebilir.
Dikkat: Randevu yazısını ve gerekli belgelerin listesini dikkatle oku; eksik belgeyle gidersen randevun boşa gidebilir.
Doğumdan itibaren çocuğun düzenli gelişim kontrollerinin (U1'den U9'a ve J1) kaydedildiği sarı defter. Bu kontroller yasal sigorta tarafından karşılanır. Kita'ya başlarken, okul öncesi sağlık muayenesinde ve doktor değiştirirken istenebilir.
Dikkat: Aşı kartıyla (Impfpass) birlikte sakla. Kaybedersen çocuk doktorundan kayıtların bir kopyasını isteyebilirsin.
Sağlıkta: aile hekiminin seni uzman doktora yönlendirdiği belge. Bazı uzmanlar sevksiz de bakar ama sevkle randevu bulmak kolaylaşabilir. Aynı kelime bankacılıkta havale demektir.
Çocuk ya da eş için ödenmesi gereken geçim desteği. Çocuk nafakasının tutarı genellikle Düsseldorfer Tabelle adlı tabloya göre belirlenir.
Diğer ebeveyn çocuk nafakasını ödemediğinde ya da düzenli ödemediğinde devletin Jugendamt aracılığıyla yaptığı ödeme. Devlet sonra parayı diğer ebeveynden talep eder.
Resmi kurumların kararlarına karşı dava açılan mahkeme. Çoğu durumda önce karara itiraz (Widerspruch) ediliyor, itiraz reddedilirse dava açılabiliyor. Acil durumlarda hızlı karar için acil başvuru (Eilantrag) yapılabiliyor.
Dikkat: Dava açmadan önce bir avukata ya da danışma merkezine başvur. Dava süresi kararın altındaki hukuki yollar açıklamasında (Rechtsbehelfsbelehrung) yazıyor.
Uygun fiyatlı dil, meslek, sanat ve hobi kursları sunan kamuya ait eğitim merkezleri. Birçok entegrasyon kursu da VHS'lerde yapılır.
Bir başkasının senin adına iş yapmasına izin veren yazılı yetki. Basit işler için imzalı bir yazı genellikle yeterli; bazı işler noter onayı ister.
Kaltmiete + Nebenkosten. Her ay ev sahibine ödediğin toplam tutar. Elektrik ve internet çoğunlukla buna dahil değildir, ayrıca ödenir.
Belirli gelir sınırının altındaki hanelerin sosyal konutlara başvurabilmesini sağlayan belge. Bezirksamt'tan (ilçe belediyesi) alınır. Bazı ilanlarda kiralamak için şart koşulur.
Yumurtalıkların hormon üretiminin yavaş yavaş azaldığı ve reglin sonunda tamamen kesildiği geçiş dönemi. Tıbbi adı Klimakterium. Son regl kanaması Menopause, ondan önceki dalgalı yıllar Perimenopause olarak adlandırılıyor. Menopoz yaşı ortalama 51 civarında.
Dikkat: 40 yaşından önce reglin düzensizleşir ya da kesilirse kadın doğum uzmanına git.
Mevcut mesleğini geliştirmek ya da yeni bir alana geçmek için alınan kurs ve eğitimler.
Bir dairenin kararına (Bescheid) katılmıyorsan yaptığın yazılı itiraz. Genellikle kararın sana ulaşmasından itibaren 1 ay içinde yapılmalı. Gerekçeyi sonradan da gönderebilirsin; önemli olan süreyi kaçırmamak. İtiraz ücretsizdir.
Dikkat: Mektubun sonundaki Rechtsbehelfsbelehrung süreyi ve nereye başvuracağını yazar. Bazı kararlarda itiraz yerine doğrudan dava açılması gerekir; bunu da orada görürsün. İtirazı imzalı ve kanıtlanabilir şekilde gönder.
Konut masraflarını karşılamakta zorlanan düşük gelirli kişilere verilen devlet desteği. Kiracılar için kira yardımı, ev sahipleri için masraf yardımı (Lastenzuschuss) olarak ödeniyor. Semtindeki Wohngeldstelle'ye başvurulur. Grundsicherungsgeld alanlar Wohngeld alamaz.
Dikkat: Ödeme başvurduğun aydan itibaren başlıyor, geriye dönük ödenmiyor. Hakkın olabileceğini düşünüyorsan erkenden başvur.
Ev sahibinin ya da ana kiracının, o adrese taşındığını onaylayan formu. Anmeldung için gerekli. Ev sahibi bu belgeyi vermekle yasal olarak yükümlü.
Dikkat: Alt kiracıysan (Untermiete) formu ana kiracı doldurabilir.
Çocuğun okula henüz hazır olmadığı düşünülüyorsa okula başlamanın bir yıl ertelenmesi. Bölgendeki ilkokula başvuruluyor ve Kita'dan bir gelişim değerlendirmesi gerekiyor. Kararı okul denetimi veriyor. Erteleme sadece bir kez yapılabiliyor ve çocuk o yıl Kita'ya devam ediyor.
Dikkat: Almancanın henüz yeterli olmaması tek başına erteleme gerekçesi değil. Bu durumda okul ek dil desteği veriyor.
Bağlama göre iki anlamı var. Sağlıkta: Yasal sigortalıların reçeteli ilaç, tedavi gibi hizmetler için ödediği küçük katkı payı (ilaçlarda genellikle fiyatın %10'u, en az 5 €, en fazla 10 €). Kita'da: Kita'nın sunduğu ek hizmetler için istediği isteğe bağlı ek ücret. Berlin'de çocuk başına aylık en fazla 100 € olabiliyor.
Dikkat: Kita'daki ek ücret isteğe bağlı. Ödemesen de Kita yer vermeyi buna bağlayamaz ve sözleşmeni feshedemez.